Kısaca
- En sık ve en zararsız ses: viraj demiri askı rotu (Z rot) tıkırtısı.
- En ciddi olanlar: rotil ve rot başı boşluğu.
- Ses kaynağı liftte, levyeyle ve yük altında aranır; kulakla tahmin edilmez.
01Belirtiler
- Kasis ve çukurda tok "güm" sesi
- Bozuk yolda sürekli tıkırtı
- Tam dönüşte, gaz verirken ritmik tıkırtı
- Direksiyonu çevirirken ya da kasiste gıcırtı
- Frene basınca ya da kalkışta tek bir "tak" sesi
- Direksiyonda boşluk, aracın yolda gezinmesi
02Olası sebepler
En olası olandan başlayarak sıraladık; sıra aracın motoruna, yaşına ve kullanımına göre değişebilir.
- Sebep01
Viraj demiri askı rotu (Z rot) ve lastikleri
Küçük bilyalı mafsalları boşluk yapar; bozuk yolda tıkırdar. Atölyede en sık değiştirdiğimiz ön takım parçasıdır; ucuzdur ve tek başına tehlike yaratmaz.
Olasılık sırası 1/7 - Sebep02
Salıncak burçları
Lastik burç yırtılır ya da gevşer. Kasiste tok ses, frende ve kalkışta "tak" sesi yapar; ön düzeni bozar.
Olasılık sırası 2/7 - Sebep03
Amortisör üst takozu ve rulmanı
Takoz çökerse kasiste tok ses, rulman bozulursa direksiyonu çevirirken gıcırtı ve yay atlaması sesi gelir.
Olasılık sırası 3/7 - Sebep04
Rotil
Salıncağı aks taşıyıcıya bağlayan bilyalı mafsal. Boşluğu direksiyon hissini bozar; kopması tekerleğin yatmasına yol açar.
Olasılık sırası 4/7 - Sebep05
Rot başı ve rot mili
Direksiyon kutusunu tekerleğe bağlar. Boşluğu direksiyonda gevşeklik ve tıkırtı yapar.
Olasılık sırası 5/7 - Sebep06
Aks kafası
Tam dönüşte gaz verirken gelen ritmik tıkırtı. Ayrıntı: aks kafası arızası.
Olasılık sırası 6/7 - Sebep07
Amortisör
İç yapısı bozulan amortisör kasiste vuruntu yapar. Ayrıntı: amortisör arızası.
Olasılık sırası 7/7
03Nasıl teşhis edilir?
- Adım 1Ses yol testinde tekrar ettirilir: kasis, bozuk yol, tam dönüş, fren, kalkış.
- Adım 2Araç liftte, tekerlekler boştayken her bağlantı levyeyle boşluk açısından denenir.
- Adım 3Burçlar, körükler ve takozlar çatlak, yırtık ve yağ kaçağı açısından gözle kontrol edilir.
- Adım 4Tekerlek yanlardan ve alttan-üstten tutularak rot ve rotil boşluğu ayrılır.
- Adım 5Gerekirse araç yükteyken (tekerlekler platformda) kontrol tekrarlanır; bazı boşluklar yalnız yük altında görünür.
04Çözüm
Boşluk yapan parça değişir. Burç, rotil ve rot gibi geometriyi etkileyen parçalardan sonra ön düzen ayarı yapılır. Aynı aksta sağ ve sol parçalar genellikle birlikte yıpranır; biri bozulduysa diğeri de ölçülür.
Kendiniz yapabilecekleriniz
- Sesin hangi durumda geldiğini not etmek: kasis, dönüş, fren
- Sesin sağdan mı soldan mı geldiğini anlamaya çalışmak
- Lastiklerde düzensiz aşınma aramak
Servise bırakılacak işler
- Liftte boşluk kontrolü
- Arızalı parçanın değişimi
- Ön düzen ayarı
05Sürmeye devam edilir mi?
Servise kadar sakin sürün
Z rot ve takoz sesiyle haftalarca gidilir. Rotil ve rot başı boşluğuyla gidilmez: bu parçalar koptuğunda tekerlek direksiyondan bağımsız kalır.
Muayeneden geçer mi?
Muayenede ön takım boşlukları sarsma tablasında kontrol edilir. Belirgin boşluk sorun çıkarır; önce onarın.
06Sık sorulan sorular
Ön takım sesi soğukta artıyor, neden?
Lastik burçlar soğukta sertleşir; gıcırtı ve tok ses artar. Burcun yaşlandığını gösterir.
Ses yalnız sağdan geliyor, iki tarafı da değiştirmek gerekir mi?
Şart değil. Ama aynı yaştaki sol parça da kontrol edilir; boşluk başladıysa birlikte değişmesi ön düzen ayarını iki kez yaptırmaktan kurtarır.
Ön takım sesi için yağlama işe yarar mı?
Lastik burç gıcırtısını kısa süre keser. Boşluğu gidermez; mafsallar zaten kapalı ve ömürlük yağlıdır.